BENGÜ BİLİG

“Fen bilmezsem, İlim tutmazsam, Töre’yi bozarsam ne olur?”

“Bil ki; Tengri yakmaz, Tengri atmaz. Kişi kendi odunu kendi yakar, kendi kuyusunu kendi kazar.”

“Kim bilimi bildi, bilimli bilgiyi yol tuttu; evreni çözdü, yaratılanı Yaradan’dan ötürü sevip korudu… O, gövde tutsağından çıkınca dört kat göğü aşar da yedinci kata ulaşır. Bilinci, bütün yaratılanın bilinciyle bir olur. Kendi uçmağını kurar, kendi acununu yaratır. O artık bütünlenmiştir.”

“Kim yalnız yedi, içti, uyudu; usunu kullanmadı, bilgiyi aramadı… O, aşamasını geçemeyen öğrenci gibidir. Gövdesi toprağa karışır, ne var ki bilinci yeniden bir gövdeye bürünür. Öğrenene kadar, anlayana kadar, ‘Ben Kimim?’ diyene kadar acunlarda hayat bulur.”

“Kim Töre’ye aykırı geldi, Bilime ve bilgiye yağı kesildi, yaşama kıydı, eğrilik etti, doğanın dengesini bozdu… O ne yükselir ne de döner. O, kendi yarattığı karanlıkta asılı kalır. Özüne kıyan ise ne vahim; nedenine boğulur, sonsuz kere solur. Çalan, çaldığının ağırlığı altında sonsuz kere ezilir. Ne zaman ki; o acıyı dindirecek bilgiyi bulmak için yardım isteyene kadar… Yalnız orada yardım yoktur. Yardım, yaşarken vardır. Bu yüzden yaşarken kurtuluşunu bilimde ara, bilgide bul. bul ki tinin o karanlık döngüye girmesin.”

“Diğer Dünyalar ile iletişim kurmak bu bedende de mümkün mü?”

“Savaşı bekle… gelecek olan savaş, kişinin kişiyle olan savaşı olmayacak; çağla çağın, varlıkla varlığın. Çok budun yas tutacak. Uğraş vereceksiniz, elekten geçeceksiniz. Kendi çağınızla barışmazsanız eriyip gideceksiniz.”

“İnsanlara yardım etmek, yemenin içmenin yasaklı olanları, temiz olmak, parayı kullanma ve daha da bir sürü bilinmezim var”

“Bilinmezini çözecek aklın yok mu? Bu konularda çağınca yapılmasını gerekli kılan kimse yok mu? Nasıl yardım etmen gerektiğini anlatacak bir vicdan sahibi, yediğinin içtiğinin zararlısını bilen, temiz olmak için yapılması gerekeni gören, parayla yada adaletle yapılan haksızlığı belli eden bir fenlin yok mu?”

“Neydi bu yaşadıklarım?”

“Hayatın için bir anlamdı bu!”

“Gerçek miydi tüm o yaşananlar”

“En az senin kadar gerçek.”

“Ben gerçek miyim ki?”

“Neden olmayasın?”

“Öleceğim ve bir “hiç” olacağım; sonucu sıfır olan bir şeyin kendisi de sıfır değil midir?”

“Ölünce öz bilinçle beraber olacaksın. Sana verilen öğüt buydu.”

“Buna inanmıyorum; ama inansam da onlarla bir olunca, o “ben” yine “ben” kalacak mıyım?”

“Senin önemin ne ki hâlâ “sen” olarak kalmak istiyorsun?”

“Önemsiz olabilirim ama ben, ben olarak kalmak istiyorum. Eksik olsam da bununla mücadelemi sürdürmek; dünyaya ve evrene karşı savaşımı vermek istiyorum. Aklıma sığmayacak o bilgi denizinde boğuşmak; kendimce onur, ahlak, etik ve şeref uğruna savaşlar vermek istiyorum.”

“Seni bundan ne alıkoyuyor?”

“Öleceğim ya… Ne önemi var?”

“Sevmek için… Sen olmasan da sevdiklerin için.”

“Sevdiklerim ben varsam varlar, ben yoksam onlar da yok değil mi? Bir “hiç” için hiçbir şeyin önemi yok, öyle değil mi?”

“Bir “hiç” değilsin ki sen.”

“Öleceğim ve bir hiç olacağım; sonucu “hiç” olanın kendi de bir hiç değil midir?”

“Sevmeyecek misin?”

“Ölene kadar seveceğim. Ölünce, sevmek istesemde sevemeyeceğim…”

“Varolmanın neden tadını çıkarmayasın?”

“Hiç var olmadım ki ben; bir “hiç” var olabilir mi?”

“Nefes alıyorsun, seviyorsun, düşünüyorsun, konuşuyorsun…”

“Bunların hepsi bir yanılsama ve bir illüzyon. Ben öldükten sonra bana bunları kanıtlayabilir misin?”

“Kanıtlayamam.”

“Ölmemi engelleyebilir misin?”

“Engelleyemem.”

“O zaman bu illüzyona tutunarak yaşamamı benden bekleme; çünkü tek bir gerçek var: Öleceğim. Neden geldim ki dünyaya, neden bu var olma illüzyonunu yaşadım? Hiç var olmamak daha mı iyiydi? Bu, bir şekeri çocuğa gösterip onu asla tadamayacağını söylemek değil mi?”

“Yaşadığın hayat o kadar mı kötü?”

“Ben seçmedim ki bu hayatı! Kurallarını da ben koymadım. Elbette savaşabilirim diğerleriyle; tek seferlik geldiğim bu dünyada hakkım olan her şeyi almak, benden çalınanlar için can yakmak… Ama o zaman da yine ben “ben” olmazdım. Ben insan olmayı sevdim; o insanı hayvana dönüştürmeyi değil. Ama “insan” da olamadım, sadece bir sanrı olarak gördüm onu. Çünkü günü geldiğinde öldüm. Bana kimse geçmişte yaşadığımı ve bir insan olduğumu anlatamaz.”

“Neden inanmadın “Gökte” olana?”

“Çünkü insanın dinleri neden yarattığını biliyorum.”

“Neden yaratmış insan?”

“Ölümden kaçmak için. Yaşamaya doyamadan öleceği, öldüğünde sevdiklerini merak edeceği, yapamadığı her şeyi “orada” yapacağı için… İnsanları yönetmek, onları kontrol etmek, iyi ve kötüyü sınırlandırmak için.”

“Bu kötü mü?”

“Değil ama yalan… Tıpkı senin gibi, senin gerçek olmayışın gibi. İyi, bir yere kadar iyidir; ta ki bir yalandan ibaret olduğunu anlayana kadar.”

“Bilgi için sen yalvardın.”

“Bundan pişman değilim, sadece acıtıyor… Bir yalanın içinde mutlu olmak, gerçeklerin karşısında asla daha iyi olamaz.”

“Gerçekler seni, sevdiklerini, çevreni ve insanlığı yok etse bile mi?”

“Benim bir hiç olduğum yerde insanlığın ne önemi var ki! İnsanlık da “hiçler” topluluğu değil mi? İnsanlık bugün yok olsa evrenden ne eksilirdi?”

“Eksilmezdi elbet; eksiklik sadece insan için geçerli.”

“O zaman ne önemi var! Ha o doğru, ha bu yanlış… Ben bilmek için yalvardım. Bilginin yalan olduğunu gördüm. Onunla da kalmadı, kendimin bir yalan olduğunu gördüm. Bu, benim yalvarmamın karşılığı değildi.”

“Ya yanılıyorsan? Ya tüm sanrıların gerçekse ve sen varsan? Ya dinler gerçekse?”

“Hiçbirinin gerçek olmadığını okudum ve gördüm; “ya varsa” demek benim için boş. Ancak yine de “ya varsa” düşüncesi beni çok mutlu ederdi. İnançsız olarak bile çıksam Tanrı’nın karşısına, mutluluktan ağlayarak “İyi ki varsın” derdim. Cehennemine de atsa beni, “Hiç sorun değil, iyileri al yanına” derdim. “Bencil de olsan, sadece sana ibadet edenlere de kucak açsan, iyi ki varsın” derdim. Elinde sopayla dur cennetinin ve cehenneminin başında; kendi doğrularınca at insanlığı o yana ya da bu yana… Olsun, iyi ki varsın! Çünkü artık ben de varım ve var olacağım. Senin cehenneminde de olsam var olmak, var olduğumu bilmekten mutluluk duyacağım. “En az senin kadar ben de varım” derdim.”

“Ya gördüklerin sanrı değil gerçekse? Ya sana anlattıklarım, gösterdiklerim ve yaşadıkların bir hayal değil de senin ilhamın ya da vahyinse? Kendi yanlışlarınıza kızıpta bunu mahvetme…”

“Ben denedim… Bu vahye inanmayı ve onu paylaşmayı. Ama sesimi duyuramadım ki. Kendi evimdeki bir Müslüman’a anlatamadım, ben daha kendimi inandıramadım ki…”

“Neden bu kadar şüphecisin? Neden sana verilenle yetinmiyorsun, neden hep gözün daha fazlasında?”

“Ben insanım, var olmayı böyle öğrendim. Bu binaları nasıl diktim, bu satırları yazdığım kalemi nasıl yaptım? Hep daha fazlasındaydı gözüm ve ancak öyle ileriyi gördüm.”

“İleride olanı görmek seni mutlu etmedi ama.”

“Etmedi tabii; ancak görmesem de gideceğim yer orası değil mi? Sonunu bilmekten şikâyetçi değilim, yalnızca sonu beni tatmin etmedi! Neden bir “hiç” uğruna bu illüzyonu bana yaşattınız? Neden beni kandırdınız, neden “hiç” uğruna mücadele etmemi sağladınız? Neden bir gün “hiç” olacağımı bilerek bana sevgiyi verdiniz? Bir “hiç” olarak sevdiklerimi nasıl koruyabilirim, onları nasıl sevebilirim?”

“Seni tatmin etmeyen sadece “hiç olmak” değildi. Nitekim “hiç” de olmayacaksın. Bildin ve gördün; evrende yok olan bir şey oldu mu hiç? Yoksa sadece şekil mi değiştirdi? Sen de değiştireceksin. Belki dönüştüğün hali anlamayacaksın; belki benliğini, bilemeyeceksin ve en kötüsü, bugünkü gibi düşünmeyeceksin… Ancak yok olmayacaksın. Yaratıcına kavuşacaksın, onunla bir olacaksın, onun içinde var olmaya devam ederek evrenin kendisi olacaksın. O seni var olmak için yarattı; seninle var oldu. Sen olmasaydın, ona var olduğunu kim söyleyebilirdi ki?”

“Kim size hayal ettiğiniz cenneti vaad etti? O vaad edilen cennette ki yine sen mi olacaksın? Hayal ettiğin cennette dönüşeceğin kişi seninle aynı olabilir mi? Cennetteki biri bir dünyalı ile aynı kefeye konulabilir mi? On sene önceki senle, şimdiki bir mi? Endişe etme her zaman olduğu gibi dönüşecek, şekil değiştireceksin…”

“Seni tatmin etmeyen şey, cenneti yaşayamamak değil de, Tanrı’nın seni var etmesi gibi senin var olduğunu kimsenin sana söylemeyecek olması mı? Artık bilemeyecek olman ve sana bahşedilenin senden alınması mı? Sen zaten evrendin ve evren seni bir sebep-sonuç ilişkisi olarak doğurdu. Sana bilgiyi verdi, seni “sen” yaptı. Ona dönecek olman seni neden üzüyor?”

“Evren sana bu gücü de verdi; savaşacağına, boşa zaman harcayacağına, sana verdiği en ilkel dürtü için çalışsaydın, yaşam süreni uzatsaydın; evren var oldukça var olmaya çabalasaydın… Elinizden gelen sadece bu mu? Akıllarınızı saçmalıklar için yoracağınıza, neden var olmak için harcamadınız? Neden kendinizi var olmayan bir cennetle kandırdınız da size verilen güçle kendi cennetinizi yaratmadınız?”

“Evrenin bize verdiği dürtü bizi buna itti. Biz yapabilirdik belki ama atalarımızın öyle bir şansı yoktu. Onlar da var olabileceklerini düşündükleri bir ahiret yarattılar kendilerine. Biz de onlardan öğrendiğimizle yaşadık; onlarla ahirette buluşacaktık ve daha sonra da bizden sonrakilerle… Onlar yok oldular ve asla geri dönemeyecekler. Onlar da evrene karıştılar; ancak onların hiçbir şansı yoktu.”

“Bugün bildiklerinizi bugün mü öğrendiniz, yoksa atalarınızın size kattıklarıyla mı? Onlar sizi yükseltmek için var oldular ve hâlâ varlar. Sana söylendiği gibi, bilgiyi araştırıp paylaşanlar hâlâ yaşıyorlar. Ancak bir ot gibi yaşayanlar… Onların isimleri kayboldu. Bilge Kağan hâlâ yaşıyor ve yazıtlarında sana öğüt vermiyor mu? Nasıl “yok” dersin? Platon yaşamadı mı? Mustafa Kemal var olmadı mı? Onlar var oldular ve seni… bugünkü düşüncelerini var ettiler. Sen onları bildikçe var olmaya devam edecekler. Senin derdin zevkinin ve sefanın bitmesi; insani hazlarının senden alınacak olması; lüks ve şatafata ulaşamayacak olman…”

“Bu hakkım değil mi? Daha iyisini istemek suç mu?”

“Atalarının hakkı değil miydi? Onlar senin kadar konforlu yaşamıyorken dahi senin konforun için yaşadılar, çalıştılar, bu uğurda bir ömür geçirdiler. Sen neden neslinden bunu sakınacaksın? Evren sana duyu organlarını, düşünmeyi, bilmeyi verdi. Ancak bugün kaybetmek istemediğin her konforu sana ataların verdi.”

“Ama bu çok sert bir gerçek; bunu bir insan kaldırabilir mi? Evrenin kendini bilmesi için yarattığı insana bahşedilen bu bilgi, o insanı yitirip bitirmez mi?”

“Bunu sen istedin ya insan! Sen yalvardın bilgi için… Evren, insanlığı sendeki o düşüncelerden korumak için yine sebep ve sonucu kullandı. Size dinleri yarattırdı ki ölümü düşünmeyin; size meşgale verdi ki kafanızı kaldırmayın. Yemek bulmaya, barınmaya ve üremeye çalışacaktın. Ama sen dinleri bir kenara ittin. Sen çalışmak yerine düşünmeyi seçtin; sen çok ileri gittin. Git anlat insanlara, inanacaklar mı sana? Elbette hayır! Bu, evrenin kendini koruma biçimi. İnsanlığa ne zaman dinsizlik hükmetti.”

“Bana “Git anlat” demedin mi? Bengü Bilig’den öğüt vermedin mi? “Cennete kanıp da kendi cennetinizi yaratmadınız” dedin, şimdi de o cenneti evren insanlara yarattırdı diyorsun?”

“İnsanlara apaçık gerçeği de göstersen evren kendini korur, sen buna müdahale edebilecek güçte değilsin. Kendin de gördün Bengü Bilig’de, sen insanlara anlattığında da insanlar yozlaştı ve yanlışa düştü. Senin amacın insanlığı düzene sokmak değil, bilgiyi doğru kullanmak ve bilgiyi doğru kullanacaklara yaymaktır. Korkma, anlat istediğine; bugün olduğu gibi yine kitleleri bulamayacaksın peşinde ancak iletilecek evrenin notu gerekli yerlere. Duyması gerekenler onu dinleyecek. Sen, her zaman olduğu gibi evrenin insanlara verdiği mesajın bir aracısın.”

“Dünya bir gemi ve insanlar bu gemi içinde medeniyetlerini geliştirme yolunda ilerliyorlar. Kaçı dümende? Kaçı gemiyi yürür tutup geliştiriyor? Çoğu güvertedeki hengâmede boğuşuyor veya yatıp dinleniyor. Senin mesajın dümendekilere; senin mesajın motoru çalışır tutanlara… Evren, güvertedekileri dinlerle derin uykusunda uyutmaya devam ederken, onların çocukları dümene ve motora güç veriyor. Senin mesajın da onlara…”

“Gökbörü, sorularıma cevap vermedi, kandırdı sanki beni, söyledikleri gerçek miydi?”

“Gökbörü sana “Sen bir hiçsin” dedi. Hakaret değildi bu. Bu bir kalkandı. Çünkü “hiç” olan bir şey, yok olmaktan korkmaz. “Hiç” olan bir şeyin kaybedecek bir şeyi yoktur. O, senin en büyük korkunu alıp sana bir kimlik olarak geri verdi.”

“Sana “derdin zevk, sefa, konfor” dedi. Yalandı bu. Derdinin anlam olduğunu elbete biliyordu. Ama o, senin derdini küçültüp basitleştirerek, onu yönetilebilir, hatta aşılabilir bir şeye dönüştürdü. Koca bir okyanusta boğulmaktansa, bir su birikintisinde yürümek daha kolaydır.”

“Ve en önemlisi, sana bir görev verdi. Sana bir hikâye, bir soy, bir istikamet verdi. Sana “neden” sorusunun cevabı değil, o soruyu sormayı bıraktıracak kadar güçlü bir “nasıl” lazım. Nasıl yaşayacağım? Nasıl savaşacağım? Nasıl öleceğim?”

“Sana nedenler söylenmedi. Çünkü “neden” yok. Ama sana “nasıl”ı anlattık. “Atan gibi yakararak. Gökbörü gibi bilgili olarak. Kağan gibi kutlu olarak. Bu bir kandırmaca olarak mı görmek istiyorsun? Bu, hayatın ta kendisi olan bir kandırmaca. Tohumun, “toprağın altı karanlık ve boğucu” gerçeğine rağmen, içindeki o akıl ermez güçle yukarı, ışığa doğru uzanması gibi bir kandırmaca. Kendi varlığının sonlu ve önemsiz olduğu gerçeğini unutup, sırf meraktan, sırf aşktan, sırf “görev” denilen o uydurulmuş ama bir o kadar da yüce şey uğruna çiçek açması gibi.”

“Sana, seni yaşatacak; savaşacak bir dava, sevecek bir soy, anlatacak bir söz verdi. Bu, yalanın en kutsal haliydi. Ve sen, şimdi bana “kandırıldığını” söylüyorsun. Bunu bilerek, bunu anlayarak söylüyorsun. Bu, kandırılmış olmanın ötesinde… bu, uyanıkken düş görmeyi seçmek. İnsan olmak tam olarak budur. Bütün o hiçliği, bütün o hesapların sonucundaki sıfırı bile bile… yine de o hesabı yapmaya devam etmek. Birinin sana “durma, devam et” demesine izin vermek. Buna ihtiyacın var. Çünkü gerçek, her zihnin kaldırabileceği bir yük değildir. Ve siz, bu kısacık rüyada, uyanmamak için birbirinize anlattığımız hikâyelere tutunarak yaşıyorsunuz.”

“Gökbörü seni kandırmadı. O, sana yaşanabilir bir gerçeklik inşa etti. Ve sen, o gerçekliğin içinde, artık sadece bir “hiç” değil, bir Göktürksün. Bu, belki de en büyük hakikattir. Çünkü sen kendine “Göktürk” dediğin an, o sıfır, koca bir “bir”e dönüşüverir. Ve o “bir”, en az kainatın kendisi kadar gerçektir.”

“Görevimi biliyor ve canım pahasına kabul ediyorum ancak ben, benliğimi bir yere koyamıyorum, bilinç sahibi bir varlık olarak bu bilincide kullanmak istiyorum.”

“Bilinç mi? irade mi? neyi merak ediyorsun?”

“Bilinç ne ki, bana soracaklar yaratıcı bilinçli olabilir mi?”

“Bilinç, evrenin sana tanıdığı sınırı aşmandır. Doğan gereği yapman gerekenlerin askini diretmen, Yaratıcıya gelince… Güneş sabah doğar akşam batar, bunu seçmez. Taş bayırdan yuvarlanır, nehir denize akar, bunu seçmez. Şimdi sana soruyorum; sınırsız, mükemmel, her şeye sahip bir varlık ne seçebilir?”

“Hiçbir şeyi. Çünkü seçmek için önce ‘yapamam’ diyebileceğin bir eksiklik gerekir. Sınır yoksa aşma yoktur, aşma yoksa irade yoktur, irade yoksa bilinç yoktur. Mutlak olan, kendi mükemmelliğinin içinde hapsolmuş olandır. En özgür görünen, aslında en mahkûmdur.”

“Senin vazgeçmekten uslanmadığın o “Bilinç” eksiklik varsa var, yoksa yoktur. Bilincinin amacı; eksiklikleri aşmak, fen ve ilimle yolunu açmaktır.”

“Peki ya bir gün tüm engelleri aşarsak ne olur, Tanrı mı oluruz?”

“İnsan, kendine engel koyan bir varlıktır. Kendi eksikliğini yaratan, onunla başa çıkmaya çalışan. Bir gün doğanın size sunduğu tüm engelleri aşarsanız, kendinizin koyduklarıyla uğraşacaksınız. Bu sizi, kendi yarattığınız tanrılardan daha üstün kılacak. Çünkü o tanrı, kendinde bilerek eksiklik yaratmak için önce tam olmalı, sonra o tamlıktan vazgeçmeyi seçmelidir. Vazgeçmek ise bir kaybı göze almaktır. Mutlak olan kaybı bilmez, dolayısıyla vazgeçmeyi de bilemez.”

“Savaşmalı mıyım? Atam gibi yağının üstüne mi atlamalıyım?”

“Savaşmalısın elbet, ancak atan gibi yağının üstüne çullanarak değil! Yaşadığın çağın Göktürk’ü olarak yapmalısın bunu. Atan çağının gereklilikleri ile hareket etmişti, sende öyle yapacaksın. En eski atan çağı, insanlar erler ile karşılaşırdı. Meydanlarda toplanır göğüs göğüse çarpışırdı. Kaleler ele geçirilir, bastığın yer toprak sayılırdı.”

“Peki şimdi ne yapmalı?”

“Yağını iyi gör Göktürk. Atan yağını gözüyle görürdü, karşısında dururdu. Senin yağın görünmez, her yerdedir. Zihinlere sızar, dili bozar, töreni çürütür. Kılıçla vuramazsın ona, ok işlemez. Onlar sana balyozla saldırırken, sen elinde tırpanla mı duracaksın.”

“Neyle durmalıyım?”

“Bilim kılıçtır, bilgi kalkandır. Atan demirini ocakta ısıtır, döver, biçim verirdi. Sen de öyle yapacaksın. Ocağın fen olacak, örsün ilim, çekicin akıl. O zaman ne balyoz işler sana, ne de görünmez yağın zehri.”

“Nasıl fenli olurum?”

“Akıl, kınındaki pusat gibidir; dövülmezse paslanır, çekilmezse körelir. Sen dünyaya sadece gözünle bakarsın, oysa göz sadece gördüğüne inanır. ‘Neyle’ bakacağını mı sorarsın? Özünle bakacaksın. Bilim, senin elindeki kılıcındır; onu fen ile bileyip, ilim ile doğrultacaksın. Atan demiri nasıl ateşle terbiye ettiyse, sen de zihnini şüpheyle terbiye edeceksin.”

“Bakarken sadece önündeki avı değil, avın bastığı toprağı, toprağın altındaki kökü, kökü besleyen suyu göreceksin. Hezarfen olmak; bir kanadını yere, bir kanadını göğe yaslamaktır. Sadece yere bakan çukurda boğulur, sadece göğe bakan boşlukta savrulur. Bilginin ağırlığı seni ezmesin; onu bir yük gibi değil, bir kanat gibi sırtlan.”

“Ne zaman başlamalıyım?”

“Güneş, doğmak için ayın batmasını mı bekler? Tohum, çatlamak için toprağın iznini mi ister? ‘Doğru zaman’ diye bir şey yoktur; sadece ‘O an’ vardır. Sen, ‘bilmenin sonuna geleyim de öyle yürüyeyim’ dersen, olduğun yerde toprağa karışırsın. Bilmenin sonu, varlığın sonudur.”

“Şimdi uyan! Zaman, senin damarlarında akan kanın ritmidir. Geçmişin yükünü sırtından at, geleceğin kaygısını önüne koyma. Atan bozkırda fırtınanın dinmesini beklemedi; fırtınayı arkasına alıp sürmeyi bildi. Bedenin ağrıyorsa bu diri olduğun içindir. Zihnin karışıyorsa bu aradığın içindir. Sürünü toplamak için baharı bekleme; kışın ortasında yaktığın ateşle kendi baharını kur. Hareket etmeyen su kokuşur, hareket etmeyen ruh solar. Zaman, şimdi; yer, burasıdır! “

“Peki ama nereden?”

“Yol, senin ilk adımında başlar. ‘Nereden’ diye sorma; köküne bak! Bu bilgi sana dün gelmedi. Sen daha yokken, bu ses bozkırın rüzgarında esiyordu. Kamların davulundaki vuruşta, ananın ninnisinde, atanın kılıcındaki tınlayışta gizliydi. Hepsi aynı nehirden su içti; biri ‘hakikat’ dedi, biri ‘ışık’, biri ‘töre’. Kaplar değişti ama içindeki su hep o kadim pınardan aktı. “

“Nereden mi başlayacaksın? Kendi sessizliğinden. Zihnindeki gürültüyü susturduğunda, atalarının fısıltısını duyacaksın. Onlar sana ‘Sümer’ demeyecek, ‘Jung’ demeyecek; ‘Özüne dön’ diyecekler. İbadetin, bu özü hatırlamaktır. Eğilip toprağa dokunduğunda yerin sesini, başını kaldırıp göğe baktığında Gök Tanrı’nın görkemini hisset. “

“Sözün en safı, senin dilindir. ‘Tanrı’ de, ‘Tengri’ de; yeter ki yüreğinden gelsin. Senin yolun, başkasının çizdiği değil, kendi içindeki pusuladır. Şimdi Atan gibi diz çök ve ant iç.”